W chorym ciele – chory duch

Zwykłe przeziębienie potrafi nam popsuć nastrój. A co się dzieje z człowiekiem, który zachoruje na nowotwór lub cierpi na ciężką chorobę przewlekłą? Zdrowie fizyczne i psychiczne są ze sobą powiązane i działają na zasadzie sprzężenia zwrotnego. Nasze nastawienie ma wpływ na ciało i odwrotnie. Dolegliwości bólowe potrafią przyczynić się do pogorszenia samopoczucia, są przyczyną izolacji społecznej, a nawet depresji.

Jak Polacy postrzegają stan swojego zdrowia psychicznego?

Prawie co czwarta osoba w Polsce najbardziej obawia się chorób, które dotyczą psychiki. 45% badanych (czasami) odczuwa niepokój w związku ze swoim zdrowiem psychicznym, przy czym zaledwie 27% społeczeństwa uważa, że jest wystarczająco dobrze poinformowana o zagrożeniach zdrowia psychicznego. Wśród najczęściej wymienianych czynników, które według ankietowanych mogą zagrażać zdrowiu psychicznemu, wymienia się:

  • Bezrobocie – 77%,
  • Kryzys w rodzinie – 47%,
  • Ubóstwo – 41%,
  • Nadużywanie alkoholu i narkotyków – 39%,
  • Niepewność jutra – 25%.

Osoby ankietowane wśród czynników ryzyka wystąpienia choroby o podłożu psychicznym wymieniają także: niesatysfakcjonujące stosunki międzyludzkie, zbyt szybkie tempo życia, warunki mieszkaniowe, korupcję, nieuczciwość, zanieczyszczenie środowiska, hałas, rywalizację… Co ciekawe, żaden z ankietowanych nie wymienił choroby.

Nowotwór i jego wpływ na zdrowie psychiczne

Czy zastanawiałyście się kiedykolwiek, jak choroba odbija się na Waszej kondycji psychicznej? I nie chodzi tu o grypę czy bóle migrenowe. Znaczący wpływ na ludzką psychikę mają nowotwory, choroby przewlekłe, schorzenia z widocznymi na ciele objawami, takimi jak nadmierna utrata włosów, zmiany skórne czy amputacje, które prowadzą do niepełnosprawności, której najczęstszą przyczyną na świecie są choroby układu krążenia i nowotwory. Wśród kobiet na prowadzenie wysunął się nowotwór piersi, drugie miejsce na podium zajmuje rak szyjki macicy, w dalszej kolejności – rak jajnika i trzonu macicy. Liczba wyleczonych pacjentek rośnie, nadal jednak nowotwór kojarzy się nam ze śmiertelnym wyrokiem, cierpieniem, utratą włosów. Już samo rozpoznanie nowotworu jest przyczyną ogromnego stresu, który z kolei implikuje zmiany w psychice. W ten sposób rozwijają się zaburzenia lękowe i głęboka depresja. Zmiany psychiczne zależą od rodzaju i stadium choroby, statusu społeczno-ekonomicznego, wsparcia ze strony rodziny, partnera i bliskich, a także przyjmowanych leków. Wynikające z przeprowadzonych operacji okaleczenia wewnętrzne lub zewnętrzne również wywołują różnego rodzaju reakcje emocjonalne. Rak piersi zwykle kończy się amputacją. Co wówczas dzieje się z taką kobietą? Kompleksy, poczucie braku atrakcyjności i utraty kobiecości. Trudno jest zaakceptować swoje ciało, trudno zaufać przyszłemu partnerowi lub pogodzić się z brakiem akceptacji przez obecnego partnera. Blizny na ciele spowodowane usunięciem macicy i węzłów chłonnych w sytuacji zachorowania na raka narządu rodnego sprawiają, że kobiety czują się okaleczone, ich poczucie własnej wartości ulega pogorszeniu. Tracą do siebie szacunek i wstydzą się własnego ciała.

Co się dzieje w psychice pacjentów onkologicznych?

Reakcje pacjentów przy rozpoznaniu choroby, podczas leczenia i na wieść o dalszych rokowaniach – są różne. Na ogół pojawiają się dwie skrajne postawy, które pozwalają choremu w jakiś sposób uporać się z problemami zdrowotnymi –poprzez przyjęcie postawy aktywnej lub pasywnej. Pierwsza z nich cechuje się mobilizacją do działania i podjęciem walki przeciw chorobie. Chory współpracuje z lekarzem, poszukuje wsparcia wśród bliskich, podejmuje działania, które mają doprowadzić go do wyleczenia. W tym kontekście pacjenci walczący z nowotworami często przejawiają tzw. pozytywne przewartościowanie, w ramach którego tłumaczą sobie chorobę jako zdarzenia, wymuszającego zmianę na lepsze, szansę na zmierzenie się z własnymi słabościami. Przestają utożsamiać raka z nieszczęściem. Na drugim biegunie znajduje się postawa pasywna, która charakteryzuje pacjentów pogodzonych z losem, nie widzących nadziei w terapii. Cierpienie z powodu nowotworu i widmo śmierci przypisują woli bożej. Nierzadko też tłumią negatywne emocje lub przejawiają autoagresję. Brak poczucia sprawczości i bezsilność prowadzą do sytuacji, w której chorzy zadają sobie ból, okaleczając ciało. Zdecydowanie lepszym orężem w walce z rakiem jest postawa aktywna, która pozytywnie stymuluje pacjenta, daje mu nadzieję, jest mniej obciążająca dla bliskich i przynosi faktyczne efekty w terapii.

Chorzy przewlekle

Choroby przewlekłe sprawiają, że ciało zaczyna odmawiać nam posłuszeństwa. Dolegliwości utrzymują się na stałym poziomie lub nasilają się z wiekiem, a my nie możemy nic zrobić! Jedyne, co nam pozostaje w tej sytuacji to akceptacja tego stanu i podporządkowanie swojego życia wizytom u lekarza, rehabilitacji, spacerom do pobliskiej apteki. Frustracji towarzyszy obniżenie jakości życia, często – zmiana wyglądu (wyniszczenie, przebarwienia, utrata włosów, blizny), zmniejszenie aktywności fizycznej, zawodowej i towarzyskiej. Choroba może sprawić, że staniemy się bezradni wobec własnej niepełnosprawności i zdani na łaskę innych osób. Sytuację odbieramy jako uwłaczającą ludzkiej godności, uzależnienie od pomocy i wsparcia innych przyczynia się do skrajnych emocji, od rozpaczy po agresję. Osoba schorowana lub niezdolna do samodzielnego poruszania się traci ochotę na zbliżenie. Często więc po ciężkich chorobach zamiera życie seksualne takich osób.

Okazuje się, że aż 85% Polaków uważa, że życie w Polsce ma szkodliwy wpływ na zdrowie psychiczne społeczeństwa. Choroby znacznie obniżają naszą kondycję psychofizyczną, co oznacza, że powinniśmy więcej uwagi poświęcić swojemu zdrowiu. Czas też zwiększyć wsparcie w zakresie ochrony zdrowia psychicznego pacjentów.

Źródła:

[1] H. Sęk, Jakość życia a zdrowie, PDF.

[2] B. Wciórka, J. Wciórka, Sondaż opinii publicznej – Czy Polacy niepokoją się o swoje zdrowie psychiczne? Postępy Psychiatrii i Neurologii, Warszawa 2005 r., 14 (4),

[3] I. Malicka, J. Szczepańska i in., Zaburzenia nastroju i strategie przystosowania do choroby u kobiet leczonych operacyjnie z powodu nowotworu piersi i narządów rodnych, Współczesna Onkologia (2009) vol. 13; 1 (41-46),

[4] M. Muszalik, K. Kędziora-Kornatowska, Jakość życia przewlekle chorych pacjentów w starszym wieku, Gerontologia Polska, 2006, tom 14, nr 4,

[5] J. Wyszomirska i in., Ocena wpływu wsparcia społecznego na psychiczne przystosowanie do choroby nowotworowej pacjentów w trakcie leczenia paliatywnego lub radykalnego, w.: Psychoonkologia 2014; 3: 89–96.

[6] http://www.uratujmyzycie.org.pl/index.php/dla-rodzicow/29-co-choroba-przewleka-zmienia-w-yciu-czowieka-

Leave a reply

Partnerzy

t