Ciemna strona macierzyństwa – depresja poporodowa

Dla większości kobiet ciąża i poród stanowią najważniejsze wydarzenia w życiu i wiążą się z silnymi, pozytywnymi emocjami jak  radość, poczucie szczęścia i spełnienia. Zmienia się sytuacja kobiety i struktura rodziny. Doświadczenie macierzyństwa staje się nową, najbardziej wzniosłą i odpowiedzialną rolą w życiu kobiety. Należy jednak pamiętać, że sytuacja ta niesie za sobą szereg wyzwań i trudności.

Wystarczy wymienić wyczerpanie fizyczne i dolegliwości bólowe, problemy przy karmieniu piersią, bezsenność i deprywację snu, problem odzyskania wcześniejszej figury i atrakcyjności, utratę libido, kryzys w relacji partnerskiej, deprywację społeczną (utrata zatrudnienia, dochodu; spędzanie czasu wolnego w domu, nuda).

Okres okołoporodowy wiąże się z podwyższonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń psychicznych o różnym obrazie psychopatologicznym. Różnorodne zaburzenia psychiczne mogą w tym okresie wystąpić po raz pierwszy w życiu.  Może też nastąpić nawrót czy zaostrzenie zespołów psychopatologicznych występujących już wcześniej. Ich przyczyny są złożone i obejmują współistnienie podatności genetycznej, czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych.

Baby blues

Najczęstszym – i w związku z tym wymagającym wyróżnienia – zjawiskiem u kobiet w okresie okołoporodowym są zaburzenia nastroju.  Najłagodniejszą ich postacią  jest tzw. smutek poporodowy (baby blues). Jest on bardzo powszechny (dotyczy aż 70-80% kobiet) i w związku z tym może być traktowany jako fizjologiczna reakcja organizmu na szeroko pojęty stres. Chodzi tu zarówno o stres emocjonalny związany z urodzeniem dziecka oraz pojawieniem się nowej sytuacji życiowej, jak i o stres fizyczny, wynikający np. z bólu porodowego, wyczerpania organizmu, gwałtownego spadku poziomu hormonów (progesteron, estrogeny, kortyzol).

Baby blues może zawierać w swoim obrazie pojedyncze objawy depresji. Jednak ich ilość, nasilenie i czas trwania nie upoważniają do postawienia diagnozy zespołu depresyjnego. Rozpoczyna się kilka dni po porodzie (zwykle w pierwszych trzech dniach połogu) i najczęściej ustępuje samoistnie w ciągu dziesięciu dni. Młoda matka staje się napięta, drażliwa, płaczliwa, labilna emocjonalnie, nadwrażliwa na bodźce zewnętrzne. W jej nastroju dominuje umiarkowany smutek, towarzyszy temu lęk związany z podjęciem opieki nad dzieckiem, pesymizm, poczucie własnej nieadekwatności i nieporadności. Kobieta skarży się na uczucie wyczerpania, kłopoty z koncentracja uwagi, bezsenność, bóle głowy. Może stać się konfliktowa, wrogo nastawiona do swojego partnera. Smutek poporodowy najczęściej nie wymaga leczenia, a rolę terapeutyczną odgrywa wsparcie ze strony rodziny i położnej. Należy jednak zwrócić uwagę na dynamikę zmian nastroju, gdyż nasilony baby blues może być czynnikiem ryzyka późniejszej depresji.

Diagnoza

Depresja poporodowa jest już poważnym schorzeniem, wymagającym rozpoznania i leczenia. Stwierdza się obniżenie nastroju, zaburzenia snu i apetytu, męczliwość, poczucie braku energii, lęk, poczucie winy, niską samoocenę, pesymizm, myśli rezygnacyjne i samobójcze. Cechą swoistą depresji poporodowej jest duża ilość objawów nerwicowych, które mogą dominować, maskując cechy depresyjne. Należą do nich napadowe stany lękowe, lęk uogólniony, nastawienie hipochondryczne, obsesyjne obawy o życie i zdrowie dziecka, natrętne myśli dotyczące agresji wobec noworodka. Pacjentki, u których występuje choroba, często już w czasie ciąży doświadczały lęku i obniżenia nastroju. Czynniki ryzyka obejmują neurotyczne cechy osobowości, izolację społeczną, brak wsparcia ze strony partnera, niechcianą ciążę, trudna sytuację materialną, powikłania okresu porodu i noworodkowego, trudności w opiece nad dzieckiem.

Matki cierpiące na depresję poporodową często skarżą się na znaczne kłopoty dziecka ze snem i dyskomfort z tego wynikający, spostrzegają swoje dziecko jako wyjątkowo niespokojne i sprawiające znaczne trudności w opiece. Z tymi przekonaniami często idą w parze obawy kobiet, że posiadają niewystarczające umiejętności i wiedzę, aby prawidłowo zajmować się niemowlakiem. Pacjentki często skarżą się, że ich poród był wyjątkowo trudny i bolesny i w jego trakcie doznały poczucia bezsilności i uprzedmiotowienia. Bardzo częste są również przekonania, że ciąża i poród naruszyły ich zdrowie i atrakcyjność.

Całkowicie wyleczalna

Mimo znacznego rozpowszechnienia depresja poporodowa często pozostaje nierozpoznana i nieleczona. Przypuszcza się, że nawet do 50% jej przypadków nie jest wykrywane, mimo, iż w okresie poporodowym wypada największa ilość wizyt u lekarza.  Dlatego tak ważne jest, aby zwłaszcza ginekolodzy i pediatrzy byli wyczuleni na zjawisko depresji u kobiet w okresie poporodowym.

Najważniejszy jest fakt, że chorobę tę można skutecznie leczyć, a młoda matka ma szansę odzyskać radość macierzyństwa.

 

Prof. dr hab. n. med. Dominika Dudek

Klinika Psychiatrii Dorosłych CM UJ


Ekspertka Kampanii

Leave a reply

Partnerzy

t